KLM omarmt de doelstellingen voor minder geluidshinder voor omwonenden van Schiphol. Daarom investeren wij 7 miljard euro in stillere vliegtuigen en hebben we forse maatregelen voorgesteld in het plan schoner, stiller, zuiniger. Hieruit blijkt dat een kleiner Schiphol niet nodig is om de geluidsdoelen te bereiken. KLM vindt het dan ook onbegrijpelijk dat het kabinet desondanks uitkomt op krimp naar 478.000 vliegtuigbewegingen.

Het beperken van het aantal vluchten brengt daarnaast een groot risico op vergeldingsmaatregelen van andere landen met zich mee, die niet alleen de luchtvaart maar ook andere Nederlandse bedrijven zullen treffen.

Wij zetten grote vraagtekens bij de aannames waarmee het ministerie tot dit getal is gekomen. Het besluitvormingsproces voldoet niet aan de eisen van een zorgvuldige Balanced Approach-procedure, waarin het bereiken van het beoogde beleidsdoel centraal staat: geluidsreductie. Krimp is geen doel op zich en is naar verwachting juridisch niet houdbaar. We wachten het advies van de Europese Commissie af.

Luchtvaart zal altijd een rol spelen in ons leven als we de wereld willen ontdekken, zaken willen doen en familie bezoeken. Met een Nederland zonder goed verbonden Schiphol zetten we gigantische stappen terug in de tijd. Daarom is het zo belangrijk dat dit besluit op de juiste gronden wordt genomen.

1. Vlootvernieuwing wordt niet of nauwelijks meegenomen 
   De grootste bijdrage aan reductie van geluidshinder is het vervangen van oudere toestellen door nieuwe, stillere vliegtuigen. Zoals u weet investeert KLM €7 miljard in vlootvernieuwing in de komende jaren. In de berekeningen die in opdracht van uw ministerie worden gemaakt tellen de nieuwe vliegtuigen niet of nauwelijks mee en wordt de daarmee te behalen geluidsreductie vrijwel geheel genegeerd. Het negeren van de impact van vlootvernieuwing is in strijd met de Balanced Approach. 
    
2. Impact tariefdifferentiatie wordt amper meegenomen 
   Het hanteren van hogere tarieven voor oudere, meer geluid producerende toestellen draagt significant bij aan het stimuleren van het gebruik van nieuwe en stillere vliegtuigen door luchtvaartmaatschappijen. Het model van Schiphol, waar men beschikt over alle beschikbare expertise en informatie, bewijst dat tariefdifferentiatie een veel grotere impact heeft dan het ministerie aanneemt. Hoewel dit gegeven wordt bevestigd door onderzoek van externe deskundigen wordt ook dit effect, dat tenminste 5.000 vliegtuigbewegingen betreft, grotendeels genegeerd in de aannames en berekeningen van uw ministerie. 
    
3. Een overduidelijke rekenfout wordt niet hersteld 
   Experts van Schiphol, KLM maar ook het onafhankelijke NLR hebben het ministerie erop gewezen dat het model dat is gebruikt in de berekening niet strookt met de praktijk. Het NLR geeft daarbij aan dat de impact hiervan leidt tot een onderschatting van de hinderreductie van circa 1%, oftewel zo’n 5.000 vliegtuigbewegingen. Uw ministerie wuift dit weg als “een modelkeuze”. Maar het is gewoon een (eenvoudig te herstellen) fout, waardoor de uitkomst niet betrouwbaar is en dus niet houdbaar in de Balanced Approach. 

Het ministerie van I&W gaat bovendien voorbij aan het feit dat er, in het geval van krimp van het aantal vluchten, grote retaliatierisico’s zijn vanuit de Verenigde Staten en andere landen. Dat betekent dat het effect op het netwerk van KLM vele malen groter is dan de voorgestelde krimp, omdat KLM niet zelf kan kiezen welke vluchten worden stopgezet wanneer de VS en andere landen vergeldingsmaatregelen op leggen. Dat retaliatie geen theoretisch risico is bleek vorig jaar al, toen het ministerie van I&W onder uw voorganger een krimpscenario presenteerde dat niet voldeed aan de eisen van de Balanced Approach en vervolgens van tafel ging. Alles bij elkaar een besluitvormingsproces dat niet valt te rijmen met de essentie van een correcte en zorgvuldige Balanced Approach-aanpak, die juist moet leiden tot de balans waarnaar uw kabinet volgens het Regeerprogramma op zoek is.  Ik roep u daarom nogmaals op om in te gaan op het pakket van maatregelen zoals beschreven in het sectorplan Schoner, stiller, zuiniger, waarmee we per 1 november 2025 een aanzienlijke reductie van geluidshinder kunnen realiseren. Dit is mogelijk wanneer de geconstateerde tekortkomingen in het model en de uitgangspunten van I&W alsnog worden hersteld. De maatregelen zijn: 

• We vliegen meer met onze nieuwste en stilste vliegtuigen in de nacht; 
• We gaan door met onze investeringen in nieuwe en stillere vliegtuigen ter waarde van €7 miljard; 
• Samen met Schiphol en de sector ondersteunen we de invoering van tariefdifferentiatie, hetgeen ook een aanzienlijke bijdrage levert aan stillere vliegtuigen en dus minder geluidshinder. 

KLM blijft, net als Schiphol en de andere betrokken sectorpartijen, klaar staan om u, het ministerie en het kabinet te ondersteunen in de zoektocht naar een betere balans tussen de belangen van directe omwonenden en de onmisbare pijler die de luchtvaart is voor de Nederlandse maatschappij en de miljoenen Nederlanders die elk jaar met ons op reis gaan. 

In afwachting van uw antwoord, 
hoogachtend, 
Marjan Rintel  
President-Directeur KLM

→ Bekijk de volledige infographic (pdf)

De introductie van de A321neo markeert een belangrijke mijlpaal in de vlootvernieuwing waarmee KLM invulling geeft aan het sectorplan ‘Schoner, stiller, zuiniger’. De nieuwe vliegtuigen zijn een stuk stiller dan de huidige generatie vliegtuigen en zorgen voor een CO2-reductie van 21% per passagier-kilometer. 

Wij hebben goede gesprekken gehad met Kamerleden en beleidsmedewerkers over onder andere het opschalen van de productie van duurzamere brandstoffen in Nederland, meer internationale treinen, minder afval, een mondiale kerosinebelasting, stiller vliegen, radicale innovatie en goede werkomstandigheden. Alleen door goed samen te werken kunnen we de grote stappen zetten die nodig zijn. Ook kwamen er kritische geluiden voorbij, over het tempo van verduurzaming en het bereiken van resultaten voor de omgeving.

Ons doel is om samen op basis van onze 10 commitments visie met de politiek en overheid een gezamenlijke actieagenda te maken die de Nederlandse luchtvaart schoner, stiller en sterker maakt, voor ons allemaal, terwijl we de goede verbindingen van Nederland behouden. Samenhangend en stabiel beleid is essentieel om grote stappen voorwaarts te maken. Dat betekent niet alleen dat luchtvaart minder overlast moet veroorzaken voor omwonenden, maar ook dat luchtvaart toegankelijk blijft voor iedereen, ook voor mensen die minder te besteden hebben. Ook is het van belang dat belangrijke luchtvracht zoals medicijnen, versproducten of hightech apparatuur ons land blijven bereiken of via onze luchthavens verzonden kunnen worden.

Wij staan voor onze commitments aan Nederland en gaan graag verder in gesprek om te komen tot een gedragen en samenhangend luchtvaartbeleid die goed is voor alle Nederlanders. Op basis van de constructieve dialoog met alle deelnemers vandaag kijken wij er naar uit om samen de luchtvaart in Nederland van morgen schoner, stiller en sterker te maken. Wij roepen de politiek, overheid en belanghebbenden om met ons aan de slag te gaan.  

Onze “10 commitments” visie “Toekomstbestendige luchtvaart voor Nederland” vindt u hier.   

De reden dat KLM en BARIN er aanvankelijk voor hebben gekozen om het rapport niet te publiceren is dat er veel vraagtekens zijn bij de methodiek en de conclusies uit het rapport. Daardoor zijn de uitkomsten niet compleet en niet in balans. In de kern komen de bezwaren op het volgende neer: 

• In de berekening van de Maatschappelijke Kosten & Baten worden de klimaateffecten op wereldwijd niveau berekend, maar de negatieve effecten voor de reiziger en de luchtvaartsector alleen binnen Nederland bezien. Hierdoor zijn de positieve resultaten van de Milieu- & Geluidsvariant disproportioneel groot. Dit is dus geen reëel scenario; 
• In het rapport wordt geen rekening gehouden met weglekeffecten naar andere luchthavens in de wereld; 
• Het rapport gaat voorbij aan het feit dat met het voorgestelde scenario (de Milieu- en Geluidsvariant) de toekomst van de luchtvaart in Nederland, de werkgelegenheid, het vestigingsklimaat, als ook het voortbestaan van de KLM in gevaar komt. Al deze belangrijke elementen komen onvoldoende tot uiting in de berekeningen en conclusies 

KLM en BARIN blijven streven naar een betere balans tussen de luchtvaartsector en omgeving. KLM benadrukt dit ook in haar sectorplan Schoner, Stiller, Zuiniger en in de 10 Commitments waar 31 partijen uit de luchtvaart en kennisinstellingen voor staan.  

Daarmee wordt het belang onderstreept van een verdere verbetering en verdere aanscherping van maatregelen, waarbij dit voor de luchtvaart op mondiaal, maar ten minste op Europees niveau zou moeten plaatsvinden. 

Het Ministerie van I&W zal het MKBA-rapport naar verwachting op korte termijn aan de Tweede Kamer sturen. De brief plus bijlage van KLM en BARIN aan het Ministerie is als download bijgesloten.

Goede balans
De Nederlandse luchtvaartsector heeft perspectief nodig om stappen vooruit te zetten en mee te kunnen bewegen met wereldwijde ontwikkelingen. Door samen de actieagenda succesvol uit te voeren, realiseren we de komende jaren: 

• Een goede balans met de leefomgeving
• Dat Nederland uitstekend verbonden is met de rest van de wereld 
• Dat vliegen toegankelijk blijft voor alle Nederlanders 
• Steviger mondiaal en Europees beleid
• Dat Nederland koploper is in de productie, logistiek en afname van duurzame brandstoffen (SAF) 
• Dat we onze klimaatdoelstellingen 2030 hebben gehaald en goed op weg zijn naar Net Zero CO2- uitstoot in 2050 
• Meer internationale treinen en een uitstekende verbondenheid met Schiphol
• Meer recycling en minder restafval in de luchtvaartsector
• Stillere Nederlandse luchtvaart in de dag én de nacht 
• Dat innovaties, zoals elektrisch vliegen en op waterstof sneller naar de markt gaan
• Een goede en veilige werkplek

Download de 10 commitments hier.

We hebben afgesproken met een aantal aangekondigde maatregelen uit het plan schoner, stiller en zuiniger versneld aan de slag te gaan om vermindering van geluidshinder te realiseren. Air France-KLM versnelt zijn langetermijnplan om miljarden te investeren in vlootvernieuwing en in het gebruik van duurzame brandstof (SAF). In de komende maanden zullen KLM en Transavia de eerste Airbus A320neo toestellen, met een geluidsreductie van gemiddeld 33%, in gebruik nemen. Sinds 2000 heeft Air France-KLM een geluidsreductie van 40% gerealiseerd.

Duurzamer en stiller

De nieuwe Airbus A350 geldt als een aanzienlijke stap in het bereiken van een schonere en stillere vloot: het toestel heeft tot 40 procent minder geluid en 25 procent minder brandstofverbruik dan een vergelijkbaar oudere generatie vliegtuig. De romp van het vliegtuig bestaat grotendeels uit sterke, lichtgewicht materialen (composiet en titanium), waardoor het langere afstanden kan overbruggen met minder brandstof. Samen met het gebruik van Sustainable Aviation Fuel (SAF) en verdere operationele innovatie en efficiëntie, gaat deze aankoop een grote bijdrage leveren aan schoner, stiller en zuiniger vliegen. De Airbus A350 draagt verder bij aan de doelstellingen voor klantervaring, comfort en efficiency.

De minister kiest daarentegen voor onnodige krimp in plaats van een daadwerkelijke verbetering. We vinden het onvoorstelbaar dat de minister afbreekt wat KLM mede in bijna 104 jaar heeft opgebouwd. We doen er alles aan om vliegen schoner, stiller en zuiniger te maken. Die verantwoordelijkheid voelen we elke dag. Om geluid te reduceren is het drastisch snijden in het aantal vliegtuigbewegingen op Schiphol niet nodig.

Wij hebben dit aangetoond in het plan ‘schoner, stiller, zuiniger’ dat we op 15 juni jl. hebben ingediend bij de minister en extern is doorgerekend door het onafhankelijke instituut Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR). Door nieuwe, stillere vliegtuigen te kopen, slimmere processen in onze operatie en door de stilste vliegtuigen zoveel mogelijk ’s nachts in te zetten, behaalt ons plan direct in de nacht de doelstellingen en levert het omwonenden al na drie jaar zelfs méér op over de gehele dag en nacht. Innovatie in de luchtvaart zorgt ervoor dat we wereldwijd schoner, stiller en zuiniger kunnen vliegen.

De keuze voor Schiphol als vliegveld en KLM’s thuisbasis is een logische. De range van de Pipistrel is beperkt dus er waren 4 opties voor andere vliegvelden die dichtbij gelegen zijn. Er is gekozen voor Lelystad Airport, vanwege de goede bereikbaarheid, uitstekende oplaadmogelijkheden, kwaliteit van de baan en een beschikbare Air Traffic Control.

Inzicht in logistiek en infrastructuur

EFC en de E-Flight Academy zijn partijen waar KLM mee samenwerkt om kennis te vergaren over elektrisch vliegen en te bepalen wat de implementatie van de techniek zou kunnen betekenen voor KLM’s logistiek en benodigde infrastructuur. Stevens: “Het toepassen van elektrisch vliegen heeft ook gevolgen voor de afhandeling van een vlucht, denk bijvoorbeeld aan oplaadmogelijkheden en de tijd dat dit in beslag neemt, de samenwerking met Schiphol en Luchtverkeersleiding Nederland om deze manier van vliegen veilig mogelijk te maken en creëren van de juiste stroomvoorziening. Afgelopen dagen heeft ons geholpen hierin nog meer inzicht te krijgen.”

Zero Emission Aviation: tegelijkertijd inzetten op verschillende technologieën

Pipistrel Velis Electro is ’s werelds eerste en enige gecertificeerde elektrische vliegtuig. Het is een tweezitter met een bereik van 50 minuten (plus 10 minuten reserve). Dit maakt dat dit vliegtuig geen rol zal hebben in de uitvoering van KLM’s bestemmingennetwerk. KLM onderzoekt wel de mogelijkheden om elektrisch vliegen toe te passen in haar toekomstige operatie. Verschillende partijen in de markt voorspellen dat er in 2035 een elektrisch vliegtuig beschikbaar zou kunnen zijn dat 50 tot 100 mensen kan vervoeren en een bereik heeft van 90 minuten (400-750 kilometer). De benodigde batterijen aan boord zijn zwaar en daarom is een groter vliegtuig voor langere afstanden zoals bijvoorbeeld nodig voor Amsterdam-New York niet realistisch. Stevens: “Als we kijken naar de toekomst van het vliegen zonder uitstoot zet KLM in op de ontwikkeling van verschillende technologieën en innovaties tegelijkertijd. Met onze sectorpartners in binnen- en buitenland doen we onderzoek naar elektrisch vliegen, vliegen op waterstof en hybride vormen daarvan en kijken we hoe we de ontwikkelingen kunnen versnellen.
 

KLM’s klimaataanpak

Het opereren van een luchtvaartmaatschappij komt met een grote verantwoordelijkheid. Om onze impact op de omgeving te verkleinen, moet het vliegen in de toekomst schoner, stiller en zuiniger. De route naar Zero Emission Aviation is een essentieel onderdeel van onze klimaataanpak. Om nieuwe technologieën te laten slagen moet nog veel werk worden verzet, waarbij alle puzzelstukjes op hun plek moeten vallen. Nieuwe vliegtuigen, andere infrastructuur en wijze van gebruik van het luchtruim, aanpassing van de operatie van een luchtvaartmaatschappij en aan de basis van dit alles de beschikbaarheid van groene energie. Dit vraagt om intensieve samenwerking van de verschillende spelers in de waardeketen. Het is een interessant pad, met veel uitdagingen en onzekerheden. Dit belet KLM niet om alles op alles te zetten met de middelen we nu al voor handen hebben om onze CO₂-uitstoot te verminderen, zoals het opschalen van productie en gebruik van duurzamere brandstoffen en het verminderen van brandstofgebruik door vlootvernieuwing en efficiënter vliegen. Ook blijft het belangrijk om verder te werken aan de combinatie van verschillende transportmodaliteiten, zoals Air/Rail.

Over de Electric Flying Connection

De Electric Flying Connection (EFC) is een branchevereniging gericht op elektrisch vliegen en telt inmiddels meer dan 50 leden. Deze leden vertegenwoordigen een breed scala aan bedrijven binnen het ecosysteem van elektrisch vliegen, waaronder luchtvaartmaatschappijen (bijvoorbeeld KLM), producenten van elektrische vliegtuigen en vliegtuigonderdelen, luchtvaartopleidingen, organisaties gericht op laadinfrastructuur, luchthavens en meer. Het hoofddoel van de EFC is om de juiste en relevante spelers binnen de waardeketen te verbinden om de luchtvaartsector verder te verduurzamen.

Foto's: Arnoud Raeven

De uitspraak van het gerechtshof van Amsterdam leidt tot onduidelijkheid en daarmee onzekerheid voor reizigers en de sector. Uit de uitspraak blijkt niet op welke wijze een experimenteerregeling toegepast kan worden en hoe de handhaving ingevuld moet worden. Daarnaast is het arrest in strijd met nationale, Europese en internationale regelgeving. Het is daardoor onduidelijk wanneer, hoe en op welke manier het arrest zal worden uitgevoerd en wat het betekent voor het aantal vliegtuigbewegingen op Schiphol. Het is voor alle betrokken partijen belangrijk dat deze duidelijkheid er komt.

We zijn teleurgesteld over de uitspraak en bestuderen deze. De rechter geeft niet concreet aan op welke wijze een experimenteerregeling toegepast kan worden. Het is daardoor op dit moment onduidelijk wanneer, hoe en op welke manier het arrest zal worden uitgevoerd en wat het betekent voor het aantal vliegtuigbewegingen op Schiphol.

KLM blijft in samenspraak zoeken naar de beste manier om het aantal mensen dat hinder ondervindt van vliegtuiggeluid terug te dringen. Hiertoe hebben wij op 15 juni jl. een plan ingediend voor schoner, stiller en zuiniger vliegen. Wij zijn ervan overtuigd dat we met onze maatregelen minder geluid en CO2 kunnen realiseren mét behoud van het netwerk. Daarover willen we graag samen met de overheid, luchthaven, LVNL en andere partijen in gesprek als onderdeel van de balanced approach-procedure in het kader van de door het ministerie opgestelde geluidsdoelstellingen, die nu wordt doorlopen in de EU.

We staan in Nederland voor grote uitdagingen die ons de komende decennia allemaal gaan bezighouden: het groener en schoner maken van ons land. Tegelijkertijd willen we dat het voor omwonenden van luchthavens stiller wordt. Dat is de reden dat het ministerie de luchtvaart nieuwe geluidsdoelen heeft gesteld.

In het voorstel van het ministerie staat het drastisch schrappen van vluchten centraal om de doelstellingen per direct te halen. Helaas heeft dat voorstel veel nadelen. Het plan van het ministerie dat er nu ligt, draait niet om vernieuwen en verbeteren. Er wordt geen verschil gemaakt tussen nieuwe vliegtuigen en oudere vliegtuigen, die minder schoon en stil zijn. En het laat buiten beschouwing dat drastisch schrappen de Nederlandse welvaart raakt.

De KLM Groep stelt daarom een slimmere aanpak voor, langs drie lijnen.  

Ten eerste: investeren in nieuwe vliegtuigen. Het geld dat we vandaag verdienen gaat naar de schonere, stillere en zuinigere vliegtuigen van morgen. De komende jaren investeert KLM Groep hier 6 tot 7 miljard euro in. Nieuwe toestellen zijn gemiddeld 50% stiller dan de vliegtuigen die ze vervangen, waardoor ze een flinke geluidsreductie opleveren, zoals ook blijkt uit cijfers over de afgelopen jaren.

Ten tweede heeft KLM Groep lange tijd onderzocht hoe we met slimmere processen in onze operatie stiller kunnen vliegen. De totale geluidshinder daalt hierdoor aanzienlijk. Dit gaat bijvoorbeeld over het naderen van het vliegveld op een andere manier, waardoor we korter laag vliegen. Voor KLM betekent dit andere uitklim- en naderingsprocedures. KLM en Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) zullen dit gezamenlijk moeten oppakken en uitwerken, zodat we dit veilig kunnen doen. Maar als iedereen haar bereidwilligheid toont, dan kunnen we samen met Schiphol, LVNL en de overheid de geluidsdoelen halen. Als deze afspraken gecontroleerd worden door de Inspectie Leefomgeving en Transport dan zorgt dat ervoor dat alle luchtvaartmaatschappijen zich eraan houden.

Ten derde veranderen we de vluchtschema’s, zodat we ’s nachts de stilste vliegtuigen inzetten. En we willen dat er voor lawaaiige vliegtuigen hogere havengelden betaald worden voor het gebruik van Schiphol dan stille toestellen. Zo worden alle maatschappijen die op Schiphol opereren gestimuleerd om bij te dragen aan hinderbeperking door inzet van de stilste vloot.

De doelstelling in de nacht bereiken we zo vanaf 2024 en over drie jaar behalen we de doelstelling voor de gehele dag. In de jaren daarna daalt het geluid in ons plan sterker dan in het plan van de minister. Het resultaat is over drie jaar dus al beter voor omwonenden. Het is een keuze tussen schrappen als kortetermijnoplossing of slim verbeteren.

Als iedereen bereid is een steentje bij te dragen aan deze uitdaging, dan zijn er in ons plan in 2024 18% minder mensen die ’s nachts ernstige geluidsoverlast ervaren. In 2026 levert het ruim 20% procent minder geluidgehinderden over de gehele dag op. Die daling zet in de jaren daarna door.

Het doel is minder hinder voor de omgeving. Dat bereik je niet door je vast te houden aan minder vluchten of de datum van 2024. Er zijn andere manieren om dit probleem op te lossen. Met onze aanpak blijft de geluidshinder afnemen.

Wij voelen onze volledige verantwoordelijkheid en nemen die ook. We willen dan ook graag op een constructieve manier met elkaar het gesprek aangaan zodat we kiezen voor de slimste aanpak die aantoonbaar tot een schonere, stillere en zuinigere oplossing leidt.

De KLM Groep heeft in dat kader samen met andere partijen in de sector (easyJet, TUI, Corendon, BARIN) gezocht naar mogelijke maatregelenpakketten die voldoen aan de principes van de Balanced Approach. Dit heeft geleid tot een maatregelenpakket dat tegemoetkomt aan de gestelde geluidsdoelstellingen en evenwichtiger, redelijker is en minder kosten met zich meebrengt voor de samenleving in welvaart en welzijn.

Update 31 augustus 2023: volledige zienswijze KLM kan vanaf nu worden ingezien via downloads.

Klik op de afbeelding om de infographic te vergroten of te downloaden